T.C.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı

Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü

Serin İklim Tahılları Bölümü

PROJE HEDEFLERİNİ GERÇEKLEŞTİRME DURUMU :

             Proje ilk defa 1970 yılında, ülkesel bir proje olarak faaliyete geçirilmiştir.   Bu proje içerisinde ekmeklik ve makarnalık buğday çalışmaları birlikte yürütülmektedir. Bu proje, Trakya-Marmara bölgesi için geniş adaptasyon kabiliyetine sahip, yüksek verimli, verim yönünden stabil, kışa, kurağa ve bölgede yaygın olan hastalıklara (kahverengi pas, kök ve kökboğazı çürüklüğü gibi) dayanıklı, ekmeklik ve makarnalık kalitesi iyi olan ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitleri geliştirmek amacı ile başlatılmıştır. Proje kapsamında, bazı yıllar, yurt içi ve dışındaki diğer araştırma kuruluşlarına da açılan materyal gönderilerek, onların kullanımına sunulmaktadır.

            Ekmeklik ve Makarnalık buğday ıslah çalışmaları neticesinde, 1979 yılında TUNCA-79 makarnalık buğday çeşiti ile KIRKPINAR-79 ekmeklik buğday çeşiti tescil ettirilmiştir. Verim yönünden, halen bölgenin en istikrarlı çeşiti olan KATE A-1 ekmeklik buğday çeşiti 1988 yılında, ekmeklik kalitesi iyi olan MURAT-I çeşiti ise 1991 yılında tescil ettirilmiştir. Bunların yanında, AĞRI ”S”/093-44 melez hattı ile ÖTHALOM çeşitlerine üretim izni alınmış, ancak daha sonra bu 2 çeşit üretimden kaldırılmıştır. Son olarak PEHLİVAN çeşidi 1998 yılında, PROSTOR ve SAROZ-95 çeşitleri ise 1999 yılında tescil ettirilmiştir. Ayrıca üretim izinli olan ATİLLA-12 ve SARAYBOSNA çeşitleri 2001 yılında tescil ettirilmiştir. Yapılan ıslah çalışmaları sonucu geliştirilen GELİBOLU  ve TEKİRDAĞ çeşitleri  2002 yılı itibarı ile tescile teklif edilmiştir.

         Bu amaçlar doğrultusunda, 1970 yılında başlatılan proje çerçevesinde, 2002 yılı sonuna kadar yapılan bütün çeşit geliştirme çalışmaları, aşağıdaki tabloda yer almaktadır.  

          Arpa ıslah çalışmaları da 1970 yılında bölgesel olarak başlamıştır. Bu çalışmalar 1975 yılına kadar devam etmiş, 1975 yılından itibaren ise, Ülkesel Projenin bir bölümü olarak uygulanmaya başlanmıştır. İlk 5 yıllık dönemde, daha çok, diğer kuruluşlardan sağlanan açılan materyaller ve diğer materyaller üzerinde çalışılmış, 1975 yılında melezleme programının başlatılması ile, ağırlık kendi materyallerimize verilmiştir. Bugüne kadar geçen 32 yıllık süre içerisinde yapılan çalışmalar kısaca şöyle özetlenebilir.  

            Bu çalışmaların sonucunda, 1982 yılında 6 sıralı YILDIRIM arpa çeşitine üretim izni alınarak, tohumluğu çoğaltılıp bölge çiftçisine dağıtılmıştır. Daha sonra, 1994 yılında üretimden kaldırılmıştır. 1992 yılında, 2 sıralı Igrı (BALKAN-96) ve SLADORAN çeşiti tescile teklif edilmiş, ve aynı zamanda üretim izni de alınmıştır. Bu çeşitlerden Igrı, 1996 yılında BALKAN-96 ismiyle tescil edilmiştir. SLADORAN çeşidi ise 1998 yılında aynı isimle tescil ettirilmiştir. Halen, 2 sıralı Balkan-96 ve Sladoran çeşitlerinden tohumluk üretim çalışmaları devam etmektedir.

 2. BAŞLICA FAALİYETLERİN GERÇEKLEŞME DURUMU:

             ÇEŞİT GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI :        

           Melezleme bahçesi içerisinde yer alan ve bölge için ümit var olan hat ve çeşitlerden oluşan  ekmeklik ve arpa   materyali üzerinde çalışılarak, tekli ve üçlü olmak üzere her yıl takriben 250-300 civarı melez yapılmaktadır. Melez bahçelerine bitki seçiminde bitki boyu, yaprak ve başak hastalıkları, sap sağlamlığı, başak yapısı, erkencilik, yatma, dane yapısı v.b. gibi karakterler göz önünde bulundurulmaktadır.

           Ayrıca verim ve bazı tarımsal özellikleri bakımından iyi olan bazı çeşit ve hatların ekmeklik kalitelerinin iyileştirilmesi hedef alınmış ve Geri melez programları başlatılmış olup bu amaçla toplam 17 adet hat ve çeşidin Bezostaja-1 çeşidi ile ilk yıl geri melezi yapılmıştır. Aynı zamanda Hassian Fly zararlısına karşı da dayanıklı çeşit geliştirmek maksadıyla geri melez çalışmaları başlatılmıştır.

 AÇILAN MATERYAL :

            Ekmeklik ve arpada çeşitli kademelerde (F₁,F₂,F₃,F₄,F₅,F₆ ve F₇) çok sayıda populasyon üzerinde çalışılarak seleksiyon kriterleri göz önünde bulundurularak bölge koşullarına uygun özellikleri taşıyan  tek bitkiler ve  durulmuş hatlar (bulk) seçilmektedir. Seçilen yeni hatlar verim, kalite, hastalıklar, soğuk ve kurağa dayanıklılık gibi diğer önemli karakterler bakımından test edilmek üzere hem ön verim denemesine hem de ebeveyn olarak kullanılmak üzere melez bahçesine alınmaktadır.                     

VERİM DENEMELERİ :

             F₅,F₆ ve F₇ kademesindeki hatlardan seçilen durulmuş hatlardan, yurtdışı menşeli gözlem bahçelerindeki yabancı metaryellerden seçilen hatlardan ve ülkemizin diğer bölgelerinde üretimi yapılan farklı çeşitleri kapsayan çeşit uyum denemeleri kurulmaktadır.                                   

A-Verim Denemeleri

1-Ekmeklik Buğday Ön Verim Denemesi

2-Ekmeklik Buğday Verim Denemesi                        

3-Ekmeklik Buğday Bölge Verim Denemesi                                            

4-Çeşit Tescil Verim Denemesi(Ekmeklik ve Arpa)

5-Çeşit Verim Denemesi                                

6-Arpa Ön Verim Denemesi

7-Arpa Verim Denemesi

8-Tritikale Verim Denemesi

9-Yulaf Verim Denemesi

B-Iwwıp Verim Denemesi : Uluslar arası Islah Programını yürüten CIMMYT’ ten  gelen materyallerden seçilen yüksek verimli ve kaliteli hatlardan oluşan denemedir.                      

C- Çeşit Uyum Denemeleri                                       

1-Ekmeklik (Sulu) Çeşit Uyum Denemesi                        

2-Arpa Çeşit Uyum Denemesi

3-Makarnalık Çeşit Uyum Denemesi                                                                                    

             Denemelerde yapılan gözlemlerde kışa ve kurağa dayanıklılık , bitki boyu, yatmaya dayanıklılık, başak ve yaprak hastalıkları, kalite, dane verimi ve dane yapısı gibi karakterler üzerinde durulmaktadır. 2002-2003 Ekim yılından itibaren Makarnalık buğdayda yürütülen ıslah çalışmaları yapılmayacağından bütün materyaller Genetik Stok çalışmalarına aktarılmıştır.

            Buğday Bölge Verim Denemeleri ile ÇUD-Ekmeklik, ÇUD-Makarnalık ve ÇUD-Arpa Çeşit Uyum Denemeleri 4 lokasyonda (Edirne,Kırklareli, Lüleburgaz ve Tekirdağ) kurulmaktadır.  Ayrıca ilk defa bu yıl tritikale ve yulaf denemeleri kurulmuştur.

GÖZLEM BAHÇESİ :

            Her yıl çok sayıda materyalden oluşan çeşitli gözlem bahçeleri üzerinde gerekli çalışmalar yapılmakta olup, bitki gelişmesi, bitki boyu, kışa-kurağa dayanma, hastalıklar, tek parsel tane verimi ve tane yapısı gibi karakterler göz önünde bulundurularak yapılan gözlem ve değerlendirmeler sonucu, bölge için ümit var görülen  materyaller verim denemesine ve melez bahçesine alınmak üzere seçilmektedir.

           Ayrıca Tritikale ve yulaf gözlem bahçelerinin oluşturulmasına 2002-2003 yılı itibariyle  başlanmıştır. Önümüzdeki yıllardan itibaren çeşit geliştirme çalışmalarına başlanacaktır.

ÇEŞİT TESCİL VERİM DENEMELERİ : 

            Aday ve standart çeşitlerle beraber 14 hat ve çeşitten oluşan ekmeklik Çeşit Tescil Verim Denemesi  Edirne, Kırklareli, Lüleburgaz ve Tekirdağ lokasyonlarında kurulmuş. Yapılan tarla gözlemleri ve verim sonuçlarına göre   Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Enstitüsü tarafından aday çeşitlerin tesciline karar verilmektedir.

            Bölgede yaygın olarak üretimi yapılan çeşitler ve hatlardan (30 çeşit ve hat) oluşan demonstrasyonlar Edirne, Çorlu ve Vize’de  kurulmuştur.

              TOHUMLUK ÜRETİMİ :

            Kuruluşumuzca 7 (Pehlivan, Flamura-85, Kate A-1, Golia, Saraybosna, Prostor ve Atilla-12) ekmeklik buğday çeşitlerinden farklı kademelerde tohumluk üretiminin ekimi yapılmıştır. Ayrıca 2002-2003 ekim yılında tescile teklif edilen 1518-4-38K (Tekirdağ) ve 506/88-113 (Gelibolu) aday çeşitlerinden de sertifikalı tohumluk üretimi için ekim yapılmıştır.

Arpa çeşitlerinden Balkan-96 , Sladoran  ve Barbe-Rousse’ un sertifikalı tohumluk üretimi yapılmaktadır.