ÇELTİK ÇALIŞMALARI 

1. BÖLGEMİZDE ÇELTİK TARIMININ SORUNLARI

Bölgemizde çeltik  üretiminde, sorun olarak görülen hususlar  şunlardır;

Ø      Sulama suyu sıkıntısı,

Ø      Düşük fiyatlı ithal pirinç,

Ø      Üretim girdilerinin pahalı olması,

Ø      Pazarlama sorunu,

Ø      Hastalık ve zararlılar,

Ø      Yabancı ot,

Bilindiği gibi ülkemizde, çeltik tarımı sulu alanlarda yapılmakta ve sulama suyunun mevcudiyetine bağlı olarak ekim alanı azalmakta veya artmaktadır.

Ülkemizdeki çeltik üretim maliyetini, ülkemize pirinç ithal edilen ülkelerin (Mısır, ABD, Avustralya ve Tayland vs.) maliyetleri ile karşılaştırdığımızda, ülkemiz pirinç üretim maliyetinin, bu ülkelerin maliyetlerinin iki katından fazla olduğu görülmektedir. Bu maliyet artışında, işletmelerin küçük olması, makinalaşmanın yeteri kadar sağlanamaması, gübre ve yabancı ot ilacı gibi girdilerin fiyatlarının yüksek olaması etkili olmaktadır..

Özellikle ithal pirinçle rekabette, makinalaşma çok önem taşımaktadır. Eğer, işletmeler yeteri kadar büyüklükte olurlarsa; çiftçiler çeltik üretimi için gerekli alet-makinayı kolaylıkla sağlayıp, üretim maliyetini düşürerek, dünya pirinç fiyatları ile daha iyi rekabet edebilmektedirler.

Küçük çiftçilerin, üretim maliyetlerini düşürebilmeleri için başvurabilecekleri tek yol, birim alandan daha yüksek verim almalarıdır. Bu da, ancak yüksek verimli çeşitlerin kullanımı ile mümkündür.

Pazarlama sorunu; bazı yıllar TMO, çeltik üreticisini desteklemek amacı ile hasat zamanı, devletçe belirlenen fiyat ve baremler üzerinden alım yapmaktadır. Bunun dışında, çeltik alımı, doğrudan üreticilerden fabrikatörler tarafından yapılmaktadır. Eğer, TMO alım yapmazsa, üreticiler ürünlerini satmada zorluklarla karşılaşmaktadırlar. Bunun yanında, ürünün hasat zamanı, çeltik veya pirinç ithalatının durdurulması veya yavaşlatılması, üreticiler açısından yararlı olacaktır. Çeltik üreticileri, bir araya gelip birlik oluştururlarsa, ürünlerini satmada pazarlık güçleri artacaktır. 

Hastalık ve zararlılar konusuna gelince;  bölgemizde, çeltik yetişme dönemindeki hava şartlarına ve çiftçilerin uyguladıkları  yetiştirme tekniği yöntemlerine bağlı olarak, bazı yıllar çeltik yanıklık hastalığı (Pyricularia oryzae), ağır epidemiler yaratarak ekonomik boyutta zararlar meydana getirebilmektedir. 1995, 1997 ve 2002 yıllarında, bu hastalık Edirne yöresinde önemli ürün kaybına sebep olmuştur. Üretilen mevcut çeşitlerden yalnız Osmancık-97, salkım yanıklığına toleranslıdır.

2002 yılında Çanakkale’nin Biga ve Bursa’nın Orhangazi ilçesi çeltik ekim sahalarında, çeltik sineği denen Hydrelia spp. Zararlısına rastlanmıştır.

Yabancı ot konusunda, çiftçiler fazla bir sorun ile karşılaşmamaktadırlar. Ancak, 2000 yılında ilk defa Edirne’nin Meriç ve Uzunköprü ilçeleri çeltik ekim sahalarında görülen, Loptochloa fascicularis isimli yabancı ot hızla yayılmakta ve üreticiler bu otla mücadelede zorluklarla karşılaşmaktadırlar.  Çünkü bu yabancı otu tam anlamı ile kontrol edebilen bir herbisit henüz daha piyasada mevcut değildir.

2.      BÖLGEDE ÇELTİK ISLAH ÇALIŞMALARININ TARİHÇESİ

Bölgede çeltik ıslah çalışmaları, 1965 yılında Yeşilköy Zirai Araştırma Enstitüsü tarafından başlatılmıştır. Denemeler Edirne'de bulunan, Deneme İstasyonunda gerçekleştirilmiştir. İlk çeltik ıslah çalışmalarında; Çeltik Çeşit Islah  ve Çeltik Çeşit Safiyet Projesi gibi projeler gerçekleştirilmiştir.

1970 yılında Edirne'de, Edirne Zirai Araştırma Enstitüsünün kurulmasından sonra, çalışmalar bu kuruluşa devredilmiştir. Aynı yıl bu kuruluşta başlayan çeltik araştırma çalışmaları, 1981 yılına kadar bölgesel bazda yürütülmüştür. 1981'den sonra çalışmalar ülkesel projeye dönüştürülmüştür. Islah çalışmaları da bu çalışma içerisinde yer almıştır. 1996 yılında, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünün yürütmeye başladığı, Tarımsal  Araştırma Projesi (TAP) kapsamında ıslah çalışmaları "Ülkesel Çeltik Araştırmaları, Çeşit Geliştirme Projesi" altında, 1996 ve 1998 yılları arasında üç yıl süre ile yürütülmüştür. Bu üç yıllık devrenin bitiminden sonra, 1999 yılı ocak başında çalışmalar, "Trakya-Marmara Bölgesi Çeltik Islah Çalışmaları" ismi altında bir projeye dönüştürülmüştür. Bu proje çerçevesinde çalışmalara, 1999 ve 2001 yılları arasında devam edilmiştir. 2002 yılı başından itibaren ise, aynı çalışmalar, aynı proje ismi altında 5 yıllık bir program olarak tekrar yürütülmeye başlanmıştır.

2001 yılına kadar yapılan ıslah çalışmalarının özeti;

2.1  Melezleme ve Açılan Materyal Çalışmaları

Melezleme çalışmalarına 1979 yılında başlanmış ve 2001 yılına kadar toplam 2097 kombinasyon  melez yapılmıştır. Farklı generasyonlardaki 26347 açılan materyal üzerinde çalışılmış ve bunlardan 2188 tanesi seçilerek gözlem bahçesi ve verim denemelerinde denenmiştir.

2.2  Gözlem Bahçesi

6149 hat veya çeşit gözlem bahçelerinde değerlendirilmiştir.

2.3  Verim Denemeleri

200 verim denemesinde 4079 çeşit ve hat denenmiştir.

2.4  Genetik Stok yenileme ve değerlendirme

1979-1992 yılları arasında 1272 hat veya çeşidin tohum yenilemesi ve 213 hat veya çeşidin de değerlendirmesi yapılmıştır.

2.5  Tescil Edilen Çeşitler

İntrodüksiyon yoluyla, yurt dışından getirilen; ROCCA, PLOVDİV, RODİNA, KRASNODARSKY-424, RANBALLİ, VENERİA ve melezleme ıslahı ile kuruluşumuzda geliştirilen, TRAKYA, İPSALA, MERİÇ, ALTINYAZI, ENGENE, SERHAT-92, SÜREK-95, OSMANCIK-97, KIRAL, YAVUZ, DEMİR, GÖNEN, NEĞİŞ ve KARGI çeşitleri tescil ettirilmiştir.

2.6  Demonstrasyon Çalışmaları

1983 yılında başlayarak, 1999 yılına kadar, değişik illerde 351 lokasyonda çeşit demonstrasyonu çalışmaları yürütülmüştür.

2.7  Tohumluk Üretimi

Kuruluşumuzda çeltik ıslah çalışmalarının başlangıcından bu yana, üretilen farklı kademelerdeki çeltik tohumluk miktarları cetvel-1'de verilmiştir.

Cetvel. 1 1970-2001 yılları arasında üretilen tohum miktarları

            4. PROJE DÖNEMİ ÇALIŞMALARI

            Trakya-Marmara Bölgesi Çeltik Islah Çalışmaları Projesinin, son beş yıllık proje dönemi çalışmalarına 2002 yılı ocak ayında başlanmıştır. 2002 yılında yapılan çalışmalarla ilgili özet sonuçlar aşağıda verilmiştir.

            4.1 Melezleme ve Açılan Materyal  Çalışmaları

            Kurulan melezleme bahçesindeki çeşitlerle amaçlar doğrultusunda, 76 kombinasyon melez yapılmıştır.

Cetvel. 2 2002 yılında üzerinde çalışılan açılan materyalin dökümü

4.2 Gözlem Bahçesi

            Enstitümüzde geliştirilen ve yurt dışından sağlanan çeşit ve hatlar gözlem bahçelerinde

değerlendirilmiştir. Ekilen 104 hat ve çeşitten 53 adedi farklı amaçlar doğrultusunda seçilmiştir.

4.3 Verim Denemeleri

            Seleksiyon çalışmaları sonucu, açılan materyalden elde edilen hatlar ve introdüksiyon yoluyla yurt dışından sağlanan ümit var çeşitler, ön verim, verim ve bölge verim denemelerinde değerlendirilmiştir.

Cetvel. 3 2002 yılında yürütülen verim denemelerinin dökümü.

Cetvel. 4 Ön verim denemelerinde en yüksek verimli standardı geçen çeşit ve hatlar

Cetvel. 5 Verim denemelerinde en yüksek verimli standardı geçen çeşit ve hatlar

            Bölge verim denemesinde yer alan hatlarımızdan, 91004-TR1279-1-1-1 ve 90002-TR1194-5-2-3’ün, İpsala yöresinde önemli zarar meydana getiren, çeltik yanıklık hastalığına toleranslı olduğu tespit edilmiştir.

            Verim denemelerinde yapılan gözlemler;

            Tarla Gözlemleri

-         Fide gücü

-         Fide gelişme hızı,

-         Çiçeklenme ve olgunlaşma gün sayısı,

-         Bitki boyu ve salkım uzunluğu,

-         M²’de salkım sayısı,

-         Başakcık sterilitesi,

-         Dane dökme,

-         Yatma,

-         Hastalık

Laboratuar Gözlemleri

-         Dane verimi

-         Bin dane ağırlığı

-         Çeltik dane uzunluğu ve genişliği,

-         Pirinç dane uzunluğu ve genişliği,

-         Pirinç randımanı,

-         Pirinç dane görünüşü,

            4.4 Çeltik Çeşit Tescil Denemeleri

            Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğünün kontrolü ve denetiminde 2002 yılında cetvel-6’da verilen Çeltik Çeşit Tescil Denemesi farklı lokasyonlarda yürütülmüştür.

Cetvel. 6 2002 yılında yürütülen çeltik çeşit tescil denemeleri

4.4 Çeşit Demonstrasyonu Çalışmaları

            2002 yılında, Edirne’nin İpsala ilçesinde bir lokasyonda, çeşit demonstersyonu yapılmıştır. Bununla ilgili sonuçlar cetvel-6’da verilmiştir. Çetvelde de görüldüğü gibi erkenci  olan çeşitler daha yüksek verim vermiştir. Bunda, ekimin 28 Mayıs 2002 gibi geç tarihte yapılması etkili olmuş olabilir. Ayrıca, Baldo tipi uzun taneye sahip çeşitler İpsala koşullarında daha iyi  verim verebildiği de görülmektedir.

Cetvel.6 2002 yılı Edirne İpsala lokasyonu çeşit demonstrasyonu verim sonucu

            4.5 Tescil Edilen Çeşitler

            TR-848, TR-851 ve TR-1047 hatları 2002 yılı mayıs ayında, sırasıyla NEĞİŞ, GÖNEN ve KARGI ismi altında tescil edilmişlerdir. Neğiş ve Gönen yüksek kaliteleri ve Kargı da yüksek verimi ile dikkat çekmektedir.

4.6 Eğitim  ve Toplantı Faaliyetleri

            20002 yılında, mart ayında, Çanakkale’nin Biga ve Balıkesir’in Gönen ve Manyas ilçelerinde çiftçilere çeltik tarımı konusunda seminerler verilmiştir.

            Yurt dışında ise 6-8 haziran 2002 tarihleri arasında, İtalya’nın Torino şehrinde düzenlenen sempozyuma, Enstitümüzden Dr. Necmi BEŞER ve Dr. Halil SÜREK katılmıştır.Ayrıca, yurt içinde İzmir’de 11-13 Eylül 2002 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi tarafından düzenlenen Türkiye I. Tohumculuk Kongresine Dr. Necmi BEŞER ve Dr. Halil SÜREK tebliğli olarak iştirak etmişlerdir.

            Mart 2002’de, Proje Lideri Dr. Halil SÜREK tarafından yazılan, 240 sayfalık “ÇELTİK TARIMI” isimli kitap, İstanbul’da bulunan HASAD yayıncılık tarafından 1000 adet basılmış ve ilgililerin hizmetine sunulmuştur.                     

            4.7 Tohumluk Üretimi

Cetvel.7 2002 yılında Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsünde üretilen çeltik tohumluğu.

            Çeltik tohumluk üretiminde, son yıllarda önemli gelişmeler elde edilmiştir. Kuruluşumuz tarafından üretilen orijinal tohumlar, kamu ve özel sektör kuruluşları tarafından çoğaltılarak, çiftçilerin tohumluk ihtiyaçları karşılanmaktadır.

            Tohumlarını değiştirmek isteyen çiftçiler, istedikleri çeşitlerin tohumunu,  rahatlıkla piyasada bulabilmektedirler. Piyasada satılan tohumların kalitesi de çiftçiler tarafından beğenilmektedir.

5.      SONUÇ

2002 yılı çeltik yetiştirme sezonu, havaların haziran ve temmuz aylarında çok sıcak gitmesi ile iyi başlamıştır. Ancak, temmuz ortalarından sonra, bu sıcak hava  koşullarına sık sık yağan yağışlarında ilave olması ile bölgemizin, özellikle İpsala ovası başta olmak üzere, bazı yörelerinde, ağır yanıklık epidemisi yaşanmıştır. Bu hastalıktan dolayı, bazı çiftçilerimizin tarlalarında önemli ürün kaybı söz konusu olmuştur. Bu hastalığa, İpsala’da yürüttüğümüz Bölge Verim Denemesinde yer alan hatlarda,  91004-TR1279-1-1-1 ve 90002-TR1194-5-2-3’ün toleranslı olduğu görülmüştür.

Yanıklık hastalığının, salkımlarda görülen şekli olan, salkım yanıklığına toleranslı OSMANCIK-97 çeşidi, hastalıktan daha az zarar görmüş ve Osmancı-97 çeşidini eken çiftçilerin kaybı daha az olmuştur. Bu nedenle, 2003 yılı için Osmancık-97 çeşidinin tohumuna büyük talep söz konusudur.

6. GELECEK YIL ÇALIŞMALARI          

-         Melezleme  ve açılan materyal çalışmaları,

-         Gözlem bahçesi

·        Edirne gözlem bahçesi,

·        IRRI gözlem bahçesi,

      -    Verim denemeleri,

·        Ön verim denemeleri,

·        Verim denemeleri,

·        Bölge verim denemeleri,

·        Çeltik çeşit tescil denemeleri,

      -     Tohumluk üretimi

-         Çeşit demonnstrasyonu ile eğitim ve yayım çalışmaları